Lezingen

Elke 4e donderdag van de maand kun je bij Sterrenwacht Halley een lezing bijwonen.

Op deze pagina lees je wat de lezingen voor de eerst volgende maanden zijn.

Lezing 24 september: De Aarde, een unieke planeet

Datum: 24 september2026
Tijd: 20.00 uur
Locatie: Sterrenwacht Halley
Lezing door: Edwin van Schijndel

Door Edwin van Schijndel.

In ons zonnestelsel is de Aarde de enige plek waar we ons als menselijke soort thuisvoelen en de omstandigheden het toelaten dat we er kunnen leven, net als alle andere levensvormen die we er kennen. Andere planeten om de zon hebben zich nooit goed kunnen doorontwikkelen om er hogere levensvormen te kunnen laten ontstaan. Hoewel het niet geheel is uitgesloten is er een reële kans dat we alleen zijn in ons zonnestelsel. De Aarde is dan ook de meest aangename leefomgeving die we kennen, ze bevat grote hoeveelheden vloeibaar water, er is actief vulkanisme, een dampkring waarin zuurstof aanwezig is en de Aarde kent een dynamische geologische geschiedenis. Nadat de planeet voldoende was afgekoeld in het prille ontstaan vormden er zich oceanen en kwam er ook leven. De omschakeling waarin dit gebeurde blijft vooralsnog een van de grote raadsels. Vast staat in elk geval dat er sindsdien van alles gebeurde, levensvormen stierven even zo snel uit als ze opkwamen en het supercontinent Pangaea viel uiteen tot de werelddelen zoals we die nu kennen. Klimaatveranderingen brachten zowel warme als koude periodes met zich mee en hadden grote invloed op het aangezicht van de planeet. In deze lezing komen al deze zaken aan bod en zien we dat de Aarde een bijzondere positie inneemt tussen de andere werelden van ons zonnestelsel. De spreker laat dit aan de hand van een aantal voorbeelden zien en wil met de voordracht de toehoorders meer duidelijkheid geven in de geologische processen die de Aarde hebben gevormd.

Prijs voor niet-leden: €7,50 (Leden gratis en hoeven niet te boeken). Mocht je problemen hebben met reserveren? Stuur dan een mail naar reserveringen@sterrenwachthalley.nl.
Hieronder kun je boeken. Let op dat je de juiste datum kiest.

Lezing 22 oktober: Bericht van Kennedy Space Centre door Rob van Mackelenbergh

Datum: 22 oktober 2026
Tijd: 20.00 uur
Locatie: Sterrenwacht Halley
Lezing door: Rob van Mackelenbergh

Begin februari van dit jaar ging Rob van Mackelenbergh weer naar Amerika. Dit keer om de lancering van de Artemis II bij te wonen. Rob heeft een internationale accreditatie om presentaties en lanceringen bij NASA bij te wonen. Zijn lezing gaat over zijn ervaringen op het Kennedy Space Center in februari van dit jaar. Aan de hand van zelfgemaakte foto's en videos neemt Rob je mee in wat er allemaal gebeurd bij een lancering.
Artemis II (Foto Rob van Mackelenbergh)De lancering van Artemis ging helaas niet door wegens verschillende problemen. De Artemis II raket ging op de crawler terug naar het VAB (Vehicle Assembly Building), waar de reparaties werden uitgevoerd. De Artemis vertrok dit jaar uiteindelijk op 1 april. Toch is er nog veel over de Artemis te vertellen en te zien.
Lancering van Falcon9 (Foto Rob van Mackelenbergh)Gelukkig was er nog een lancering gepland. Op 13 februari vertrok de Falcon9 van SpaceX met 4 astronauten aan boord naar het ruimtestation (ISS). Deze keer was er een Franse astronaute bij van de ESA namelijk Sophie Adenot en verder 2 Amerikanen en een Rus. Ze zullen ongeveer een half jaar in het ISS verblijven en allerlei experimenten uitvoeren. De lancering was in de nacht maar deze keer stond Rob dichter bij dan ooit. De eerste trap van de Falcon 9 zou voor het eerst weer landen vlakbij lanceerplaats. En dat was een unieke ervaring om die trap zo te zien landen helaas in het donker.
(Sophie Adenot maakt in ISS interessante korte filmpjes over natuurkundige verschijnselen en alledaagse dingen bij 0-zwaartekracht).

Artemis II (Foto Rob van Mackelenbergh)

Lezing 26 november: Over sterren weten is licht meten

Datum: 26 november 2026
Tijd: 20.00 uur
Locatie: Sterrenwacht Halley
Lezing door: Pieter Vorstenbosch

Deze lezing gaat over de kenmerken die we weten van sterren. Alles wat we over sterren weten, weten we door dat we het licht meten. Bijvoorbeeld de afstand, de grote en de massa van de ster maar ook of er exo-planeten zijn. In de lezing wordt ingegaan op hoe die metingen gaan en hoe de ontwikkelingen zijn geweest. Om deze lezing te kunnen volgen is moet je niet bang zijn voor een paar formules.

Bepaling van diameters van veranderlijke dubbelsterren

De spreker neemt u mee langs 1 ¹/₂ eeuw meten aan sterren door astronomen.

ARCHIEF

Lezing 27 augustus: Waarom werkt een telescoop zoals hij werkt?

Een telescoop lijkt misschien een eenvoudig instrument: je richt twee Lenzen op de sterren en je kijkt. Maar achter dat eenvoudige principe gaat een fascinerende wereld van natuurkunde schuil.

In deze lezing neemt Yigal Herstein je mee in de principes achter telescopen. Zonder heel ingewikkelde wiskunde ontdek je hoe Lenzen en spiegels gemaakt worden, waarom optische fouten ontstaan hoe de kwaliteit van optiek kan worden gemeten en welke rol oculairs spelen bij het uiteindelijke beeld.

Begrippen als aberraties en beeldkwaliteit klinken misschien theoretisch, maar blijken juist verrassend praktisch. Je krijgt inzicht in de keuzes die optische ontwerpers maken en je leert waardoor een telescoop presteert zoals hij presteert.

Na deze lezing kijk je niet alleen anders dóór een telescoop, maar je begrijpt ook beter wat er ín een telescoop gebeurt.

Lezing 25 juni: Poollicht: historie, verklaring en waarnemen

Datum: 25 juni 2026
Tijd: 20.00 uur
Locatie: Sterrenwacht Halley
Lezing door: Paul en Anne-Marie Koenraad

Paul en Anne-Marie Koenraad nemen samen de lezing van deze avond voor hun rekening. Paul is voorzitter van Galaxis. Het poollicht of noorderlicht is een van de meest mysterieuze en prachtige verschijnselen aan de hemel die we met het blote oog kunnen zien. In het eerste deel van de voordracht zullen zij ingaan op de historische ontwikkeling van het begrip van het noorderlicht en het feit dat er zelfs nu nog grote vragen en verrassingen zijn. Zo wordt het poollicht op dit moment nog steeds actief onderzocht en dan niet alleen op aarde maar ook op andere planeten waar dit fenomeen is waargenomen.

In het tweede deel bespreken Paul en Anne-Marie de planning van twee expedities naar Finland om het noorderlicht te kunnen waarnemen en vast te leggen. Zij leggen uit hoe je het best te werk kunt gaan en tonen prachtige resultaten van dit spectaculaire hemelverschijnsel.

Foto door Ruud Verdaasdonk

Lezing 28 mei: Het opgeblazen heelal

Datum: 28 mei 2026
Tijd: 20.00 uur
Locatie: Sterrenwacht Halley
Lezing door: Anne van Weerden

Anne is bestuurslid van de vereniging voor weer- en sterrenkunde Galaxis en ze heeft een bachelorgraad in natuurkunde. Als biograaf van de wis- en sterrenkundige Sir William Rowan Hamilton (1805-1865) is ze gastonderzoeker bij het Mathematisch Instituut van de Universiteit Utrecht, en intussen gepensioneerd zorgt ze als vrijwilliger voor de papieren wiskundebibliotheek.

De oerknaltheorie is een sterke theorie voor het ontstaan van het heelal. Voor de juistheid van deze theorie zijn veel aanwijzingen gevonden, zoals bijvoorbeeld de kosmische achtergrondstraling. Maar helaas heeft de theorie ook een paar nare problemen. In de jaren '80 is het inflatiemodel ontstaan om die problemen op te lossen. Het idee was dat het heelal in een heel korte periode heel veel groter werd, van de omvang van een proton tot een grapefruit.

Die korte periode zou 10^-43 seconde geduurd hebben, ofwel 0,0000000000000000000000000000000000000000001s!

Een grapefruit is natuurlijk niet erg groot, zeker niet voor een heelal. Dus het lijkt misschien nog niet 'ontstellend' totdat je bedenkt wat eigenlijk 10^-43 seconden is; het ging dus wel erg snel! Deze theorie werd het inflatiemodel genoemd, en het heelal 'the inflationary universe', vrij vertaald 'het opgeblazen heelal'. Dit model loste de belangrijkste problemen van de oer-knaltheorie op, maar het gaf zelf helaas weer nieuwe problemen.

In deze presentatie zal alleen de eerste, oorspronkelijke versie van de theorie besproken worden.

Lezing 23 april: Stairway to Heaven – de kosmische afstandsladder

Datum: 23 april 2026
Tijd: 20.00 uur
Locatie: Sterrenwacht Halley
Lezing door: Sander de Jong

Hoe ver weg staan die sterren eigenlijk?

Astronomen spreken over afstanden van miljoenen en zelfs miljarden lichtjaren. Voor de meeste mensen voelt dat ongeveer zoals wanneer Dagobert Duck zegt dat hij "72 fantastiljoen in zijn geldpakhuis heeft” Een getal dat zo groot is dat het eigenlijk niets meer zegt.

Met kosmische afstanden is het vaak net zo: enorm, maar moeilijk voor te stellen.

In deze lezing maken we een tijdreis door de geschiedenis van de astronomie en bouwen we stap voor stap de kosmische afstandsladder op. Van de eerste metingen van de afstand tot de maan en de zon, via veranderlijke sterren en supernova’s, tot de schaal van het volledige heelal. Elke trede van de ladder veranderde ons wereldbeeld. Van een kleine kosmos rond de aarde… naar een universum vol sterrenstelsels dat miljarden lichtjaren groot is.

Hoe weten we eigenlijk hoe ver het heelal reikt?
En hoe meten astronomen afstanden die zo groot zijn dat “fantastiljoen” bijna een logische eenheid lijkt?

Ontdek het in Stairway to Heaven – de kosmische afstandsladder.